Beton santralleri; agrega, çimento, su ve katkı malzemelerinin depolanması, taşınması ve karıştırılması gibi birçok işlemin aynı anda yürütüldüğü çalışma alanlarıdır. Üretim sürecinde ağır iş makineleri, hareketli ekipmanlar, konveyör bantları, elektrik sistemleri ve yoğun araç trafiğinin bir arada bulunması iş sağlığı ve güvenliği açısından çok sayıda riski beraberinde getirir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanan çalışmalarda hazır beton tesislerinde; toz, gürültü, yüksekte çalışma, elektrik tehlikeleri, hareketli makineler ve araç trafiği önemli risk kaynakları arasında gösterilmektedir.
Beton santrallerinde riskler yalnızca üretim bölümünde ortaya çıkmaz. Malzeme kabulünden yüklemeye, bakım çalışmalarından temizlik işlemlerine kadar tesisin hemen her bölümünde farklı tehlikeler bulunabilir.
Başlıca riskler arasında;
Çimento ve agrega kaynaklı toz,
Yüksek gürültü seviyeleri,
Konveyör ve mikser gibi hareketli makineler,
Transmikser ve iş makinelerinin oluşturduğu trafik,
Elektrik çarpması,
Yüksekten düşme,
Kayma ve takılmalar,
Bakım sırasında beklenmeyen makine hareketleri,
Islak çimento ile cilt teması,
Elle taşıma ve ergonomik zorlanmalar
yer almaktadır.
Risklerin tesisin özelliklerine göre ayrı ayrı değerlendirilmesi ve alınacak tedbirlerin risk değerlendirmesi içerisinde açıkça belirlenmesi gerekir.
Beton üretiminde kullanılan çimento ve agregaların taşınması, boşaltılması ve depolanması sırasında yoğun toz oluşabilir.
Özellikle kuru malzeme transfer noktaları, siloların dolumu ve tesis temizliği sırasında çalışanların toza maruz kalma ihtimali artar. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı kaynaklarında da hazır beton üretim alanlarında toz maruziyetinin solunum sistemi açısından önemli bir risk olduğu belirtilmektedir.
Tozun kaynağında kontrol edilmesi, kapalı sistemlerin kullanılması, uygun havalandırma sağlanması ve gerekli durumlarda uygun solunum koruyucularının kullanılması önemlidir.
Beton santrallerinde mikserler, konveyör bantları, elevatörler ve diğer hareketli mekanik sistemler ciddi sıkışma, ezilme ve uzuv kaptırma riskleri oluşturabilir.
Makine koruyucularının çıkarılması veya devre dışı bırakılması, çalışanların hareketli ekipmana müdahale etmesi ve bakım sırasında enerjinin kesilmemesi ağır kazalara neden olabilir.
Bakım ve temizlik faaliyetlerinde makinenin yalnızca düğmeden durdurulması yeterli görülmemeli; gerekli durumlarda enerji kaynaklarının güvenli şekilde izole edilmesi ve ekipmanın beklenmeyen şekilde çalışmasının önüne geçilmesi gerekir.
Beton santrallerinde transmikserler, yükleyiciler, kamyonlar ve diğer ağır araçlar sürekli hareket halindedir.
Özellikle geri manevralar, kör noktalar ve yaya çalışanlarla araçların aynı güzergâhı kullanması çarpma ve ezilme riskini artırabilir.
Araç ve yaya yollarının mümkün olduğunca birbirinden ayrılması, hız sınırlarının belirlenmesi, trafik yönlerinin işaretlenmesi ve gerekli noktalarda manevra gözcüsü kullanılması güvenli saha düzeni açısından önemlidir.
Bakanlığın beton döküm rehberlerinde de araç trafiği, transmikser hareketleri, zemin koşulları ve işaretçi ihtiyacı çalışma öncesi değerlendirilmesi gereken temel unsurlar arasında sayılmaktadır.
Islak çimento ve beton, çalışanların cildiyle uzun süre temas ettiğinde tahrişe ve ciddi cilt problemlerine neden olabilir.
Çimento ile çalışan personelin uygun eldiven, çizme ve koruyucu iş kıyafetleri kullanması; betonun kıyafet veya ayakkabı içerisine girmesi durumunda temasın devam etmesine izin verilmemesi gerekir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, ıslak çimentoyla temasın ciddi cilt yanıkları ve dermatit riskine yol açabileceğine dikkat çekmektedir.
Beton santrallerinde birçok ciddi risk üretim sırasında değil, bakım ve temizlik faaliyetleri sırasında ortaya çıkabilir.
Mikser içerisine girilmesi, sıkışan malzemenin temizlenmesi veya konveyör sistemine müdahale edilmesi gereken durumlarda çalışma öncesinde özel güvenlik tedbirleri belirlenmelidir.
Enerji izolasyonu sağlanmadan hareketli makinelere müdahale edilmemeli ve bakım çalışmaları yetkili kişiler tarafından gerçekleştirilmelidir.
Beton santrallerinde güvenli çalışma, yalnızca çalışanlara kişisel koruyucu donanım vermekle sağlanamaz. Tozun kaynağında kontrolü, tesis içi trafik düzeni, makine koruyucuları, bakım prosedürleri, elektrik güvenliği ve çalışan eğitimi birlikte ele alınmalıdır.
Özellikle üretim alanları sürekli değişen araç ve ekipman hareketlerine sahip olduğundan saha kontrollerinin düzenli yapılması ve tespit edilen uygunsuzluklara hızlı müdahale edilmesi büyük önem taşır.
İstanbul Vizyon OSGB olarak beton santralleri ve diğer endüstriyel işletmelerde risk değerlendirmesi, saha gözetimi, çalışan eğitimleri, iş ekipmanı güvenliği ve iş sağlığı ve güvenliği danışmanlığı konularında profesyonel destek sunuyoruz.