Elektrik tesisatlarında meydana gelen yangınların önemli nedenlerinden biri aşırı yüklenmedir. Bir kablo veya elektrik hattından, taşıyabileceğinden daha fazla akım geçirilmesi durumunda iletkenlerde ısınma meydana gelir. Bu ısınma zamanında fark edilmez veya uygun koruma elemanları devreye girmezse kablo izolasyonları zarar görebilir ve süreç yangına kadar ilerleyebilir.
Özellikle eski tesisatlar, yanlış kablo kesiti seçimi, çok sayıda cihazın aynı hatta bağlanması, uygunsuz ek ve bağlantılar ile yetersiz koruma sistemleri riski artırır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da aşırı yüklenmiş kabloları ve yetersiz elektrik bağlantılarını önemli yangın kaynakları arasında göstermektedir.
Elektrik hattına bağlı cihazların toplam akım ihtiyacının, hattın ve kablonun güvenli taşıma kapasitesini aşması aşırı yüklenme olarak değerlendirilebilir.
Örneğin belirli bir güç için tasarlanmış priz hattına aynı anda yüksek güçlü ısıtıcılar, makineler veya diğer elektrikli cihazlar bağlandığında kablodan geçen akım artar. Kablonun kesiti ve tesisatın kapasitesi bu akımı güvenli şekilde taşıyamıyorsa iletken sıcaklığı yükselmeye başlar.
Bu durum kısa devreden farklıdır. Kısa devrede çok kısa sürede yüksek akım oluşabilirken aşırı yüklenme daha yavaş ilerleyebilir ve kabloda uzun süreli ısınmaya neden olabilir.
Elektrik akımı iletkenden geçerken belirli miktarda ısı ortaya çıkar. Akım arttıkça oluşan ısı da önemli ölçüde yükselir.
Kablonun uzun süre aşırı akıma maruz kalması halinde önce izolasyon malzemesi ısınabilir. Sıcaklığın devam etmesiyle izolasyonda sertleşme, çatlama, erime veya yanma meydana gelebilir.
Hasar gören izolasyon, iletkenlerin birbirine veya metal yüzeylere temas etmesine yol açarak kısa devre, elektrik arkı ve yangın riskini daha da artırabilir.
Bu nedenle elektrik tesisatındaki aşırı yüklenme bazen aniden değil, uzun süre devam eden fark edilmemiş bir ısınmanın sonucunda yangına dönüşür.
İşyerlerinde aşırı yüklenme riskini artıran uygulamalar arasında;
yer almaktadır.
Özellikle üretim tesisleri, atölyeler, şantiyeler ve geçici elektrik tesisatlarında elektrik yüklerinin değişmesi nedeniyle tesisat kapasitesinin düzenli olarak kontrol edilmesi önemlidir. Bakanlığın İSG rehberlerinde de hasarlı kablolar, uzatma kabloları ve aşırı yüklenmiş elektrik bağlantıları önemli riskler arasında sayılmaktadır.
Elektrik tesisatında kullanılan sigorta ve devre kesicilerin temel görevlerinden biri, aşırı yük veya kısa devre durumunda tehlikeli akımı sınırlandırmak ya da devreyi kesmektir.
Ancak koruma elemanının olması tek başına yeterli değildir. Sigortanın değeri kablo kesiti ve tesisat kapasitesiyle uyumlu olmalıdır.
Örneğin kablonun güvenli taşıyabileceği akımın üzerinde seçilmiş bir sigorta, kablo aşırı ısınmasına rağmen zamanında devreyi kesmeyebilir. Bu nedenle koruma elemanlarının doğru projelendirilmesi ve periyodik olarak kontrol edilmesi gerekir.
Elektrik tesisatlarında oluşan birçok problem yangın meydana gelmeden önce belirti verebilir. Panolarda aşırı ısınma, yanık kokusu, renk değişimi, gevşek bağlantılar, sürekli atan sigortalar ve normalden fazla ısınan kablolar dikkate alınması gereken işaretlerdir.
Elektrik tesisatlarının yetkili kişiler tarafından periyodik olarak kontrol edilmesi; tesisattaki olumsuzlukların yangına dönüşmeden tespit edilmesine yardımcı olur. Mevzuatta elektrik tesisatı ve benzeri tesisatların periyodik kontrollerinin yetkili teknik kişiler tarafından yapılması öngörülmektedir.
Elektrik yangınlarının önlenmesinde temel yaklaşım, sorun ortaya çıktıktan sonra müdahale etmek değil, tesisattaki aşırı yüklenme ve ısınma risklerini önceden tespit etmektir.
Kablo kesitlerinin kullanılan yüke uygun olması, elektrik panolarının düzenli kontrol edilmesi, koruma elemanlarının doğru seçilmesi ve geçici elektrik bağlantılarının kontrol altında tutulması büyük önem taşır.
İstanbul Vizyon OSGB olarak işletmelerde elektrik kaynaklı risklerin değerlendirilmesi, saha gözetimi, risk değerlendirmesi, çalışan eğitimleri ve iş sağlığı ve güvenliği danışmanlığı konularında profesyonel destek sunuyoruz.